Barbara Major - Morze - Pejzaż - 2017

 

 

Rysunek nadaje kształt wszystkim istotom, ale to kolor daje im życie.

Jako taki jest boskim tchnieniem, które je ożywia.

Denis Diderot

 

 

Prace Darka Pali prezentowane na wystawie to efekt działań twórczych z kilku ostatnich lat. Artysta pokazuje obrazy na papierze, na płótnie, a przede wszystkim wyjątkowe obrazy-rzeźby, gdzie podłoże dla warstwy malarskiej stanowią ażurowe konstrukcje z wąskich, delikatnych desek. Wszystkie te dzieła są wynikiem artystycznego wysiłku, którego celem jest nadanie kształtu fascynacji krajobrazem morskim. Czy możemy dzieła Pali nazwać pejzażami morskimi, tak, ale tylko pod warunkiem pozbycia się nawykowego rozumienia pojęcia pejzaż, które zakłada zdystansowaną obserwację i odtworzenie w reprezentacji. Mamy bowiem do czynienia w przypadku tego artysty z obrazami ucieleśniającymi doświadczenie/przeżycie bycia wewnątrz krajobrazu. Aby tę myśl przybliżyć odwołam się do analizy angielskiego odpowiednika słowa krajobraz, do wyrazu „landscape”, przeprowadzonej przez Tima Ingolda. Twierdzi on mianowicie, że w kulturze współczesnej powszechne jest rozumienie –scape w znaczeniu starogreckiego skopos – znak, cel łucznika, od którego pochodził czasownik skopein – patrzeć, spoglądać. Efektem przyjęcia takiego znaczenia słowa landscape jest postawa obserwatora nie mającego wpływu na otoczenie. Natomiast, według Ingolda, zapomniano o pochodzeniu –scape  od staroangielskiego skyppan, które oznaczało kształtowanie[i]. Pejzaż morski może więc przybrać nazwę sea-scape, a jeżeli zgodzimy się na znaczenie scape jako kształtowania, to nie patrzymy już na statyczny układ ziemia-morze-niebo i obiekty stworzone przez człowieka, ale otwierają się nam horyzonty dla działania mocy różnych żywiołów.

Dzieła Darka Pali możemy więc nazwać pejzażami tylko w tym drugim znaczeniu, bowiem dążenie artysty nie polega na odtworzeniu pięknych, czy niesamowitych widoków, wydaje się raczej, że bliski jest mu punkt widzenia Wassilija Kandinsky’ego. Rosyjski artysta w rozważaniach o sztuce opisuje swój zachwyt nad naturą i jednocześnie wieloletni żal spowodowany świadomością niemożliwości oddania jej piękna. Wyzwoleniem dla Kandinsky’ego było zrozumienie, że środki natury i sztuki są odmienne[ii]. Darek Pala również nie tworzy obrazów-reprezentacji, jego ambicją są obrazy prezentujące, zawierające w sobie oceaniczną różnorodność wraz z ludzkim doświadczeniem żywiołów. Dzieła Pali nie przedstawiają, ale ucieleśniają pulsujące życie natury na sposób, który opisuje Adam Zagajewski: „Było coś tajemniczego w tym, jak ziemia i rzeczy chciwie istniały, chciwie i intensywnie, wykorzystując każdy moment; każda okazja była dla nich dobra, byle tylko na koci, leniwy sposób rozkoszować się lipcowym upałem albo nawet mżawką listopada, suchym, trzaskającym mrozem lutowej nocy – one cynicznie akceptowały każdą minutę roku, każdą przemianę, każdą pogodę; oby tylko być”[iii]. Owe bycie we wspólnocie żywiołów, wzajemnych oddziaływań, przemian, w ciągłym ruchu jest samym pulsowaniem życia. Darek Pala nie stara się odtworzyć tego pulsowania, on je tworzy na sposób malarza, medium stanowi dla niego kolor. Wszystkie dzieła, które składają się na wystawę świadczą o konsekwentnym eksperymentowaniu z kolorami i coraz bardziej pogłębionym rozumieniu przez artystę czym jest kolor. Bowiem to właśnie kolor w tych obrazach pozwala na wyłanianie się różnorodnych kształtów w naszym widzeniu, to on aktywuje ciągłe metamorfozy kompozycji. Gdy barwy na chwilę zastygają, układają się wtedy w abstrakcyjne formy, by za chwilę ponownie uruchomić moce wytwarzające rozmaite światy. Antropolog Michael Taussig nazwał kolor polimorficzną substancją magiczną, która jest mediatorem pomiędzy wyraźnie zaznaczonymi kategoriami i bezkształtem[iv]. Z tego punktu widzenia kolor posiada podwójną naturę jest jednocześnie energią i substancją, umożliwia powstawanie i działanie innych rzeczy. Barwa jako substancja tworzy fakturę obrazu, wiąże się ze swoim podłożem, kreują wspólnie materialność obrazu, natomiast kolor jako wibracja tonów, odcieni jest ciągłym ruchem transformującym kształty.

Rzeźby-obrazy Darka Pali świadczą o doskonałym rozumieniu i wyczuciu tego, czym jest kolor jako medium. Ażurowe, nieregularne konstrukcje nie tworzą ram a raczej stanowią otwartą scenerię dla działania koloru, pozwalają mu się zmaterializować i znakomicie współgrają z jego poliformiczną naturą. W tych dziełach żywioł barw tworzy miejsce dla działania żywiołów tworzących naturę: ziemi, powietrza, wody i ognia.

Barbara Major

 



[i]  Tim Ingold, Being Alive. Esseys on Movement, Knowledge and Description, Routledge, London, New York 2011.

[ii]  Wassily Kandinsky za Maria Rzepińska, Historia koloru w dziejach malarstwa europejskiego, Wydawnictwo Arkady 2009.

[iii]  Adam Zagajewski, W cudzym pięknie, Wydawnictwo a5, Kraków 2007

[iv]  Michael Taussig, What Color is the Sacred? The University of Chicago Press 2009.